ZIERBENA

Eider Lopez, Andoni Lopez eta Maialen Muro.


Zierbena Bizkaian kokatuta dagoen udalerria da. Eskuinaldeko zonaldeko eskualdea da eta bertan 1.500 biztanle inguru bizi dira. Udalerri horretan garatu du Mugak Zabalduz mugimenduak Euskal Herriko Karabana proiektuaren azken ekitaldia, non errefuxiatuek Britania Handira ailegatzeko gainditu behar dituzten oztopo guztiak salatu dituzten. Zierbenan kanpamendu bat kokatzen da, errefuxiatuak 3 hilabetez bertan bizi ahal izateko. 3 hilabete horiek pasan ostean, Espainiar Estatuan egoteko baimena bukatzen zaie.





Armintza Lemoiz udalerrian, Mendebaldeko Nafarroan, dagoen herri bat da. Itsasbehera dagoenean 18.750 metro karratuko azalera dauka, baina itsasgora dagoenean 7.500 metro karratuko azalera. Hondartza bat dago, Armintza izenekoa, eta 250 metro ditu.

Ikusi dugun arazoetako bat garraio publikoa da. Autobuses bakarrik heldu zaitezke edo kotxez, baina autobus gutxi eta orduro ateratzen dira. Argi dago metroz eta ibiltzen joan zaitezkeela, baina haraino ez da trenik edo metrorik heltzen. Horretaz gain, portuko aldapetatik jaisteko baranda dago, justo erdian bukatzen da eta gero ez dago ezer ez oratzeko.





Gatika, Uribe eskualdean kokatuta dagoen Mendebaldeko Nafarroako herri bat da, 1672 biztanle dauzkana. 17,42km² ditu eta itsasotik 78 metrotako altitudea dauka. Herriaren erdigunean Garai-Sertutxa auzoa dago, Mungia herritik 2'5 km-tara. Gatika, Sopela, Urduliz, Plentzia, Mungia, Maruri-Jatabe eta Laukiniz herriez inguratuta dago. 

Bizikletaz, oinez, kotxez, metroz edota autobuses joateko herri egokia da Gatika. Bilbotik 17km ingurura kokatzen da eta bertatik joateko modu asko topa daitezke. Mendi ugari aurki daitezke herriaren inguruan eta altuenak, Lauromendi-k, 226,09 metroko altuera du. Hona hemen herriaren inguruko beste herri batzuk: Margaltza (225,65m), Olakoetxeko (174,49m), Urrestimendi (142,37), Aranburu (137,33m), Gatikamendi (99,23m) eta beste hainbat eta hainbat daude. Hondartzei dagokienez, Armintzako Portua 8 kilometrotara aurki daiteke, ondoren Bakioko hondartza 8 kilometrotara baita ere Gorlizko hondartza 8 kilometrotara baita ere.

Herri honen eraikinik deigarriena Butroe gaztelua da. Erdi Aroko eraikuntza bat da, baina gaur egun ikusten dena XIX. mendean egindako birmoldaketa da: Francisco de Cubas arkitektuak eraikita. Gaztelu hau, 2400m² ko azalera du. Gaur egun, eraikin hau, INBISA enpresaren boterean dago. Patrimonio Histórico Español-i buruzko 1949ko Apirilaren 22ko dekretuaren babesean dago. Gainera, nahi duenarentzat salgai dago Butroe-ko gaztelua.


Mirian Gomez, Aitor Aguirre eta Maider Pascual



Saturrarango hondartza Mendebaldeko Nafarroako kostaldean kokatuta dago, Mutrikun hain zuzen ere. 300 metro ditu, eta urre koloreko harea. Kanpina, bazkariak eskaintzen dituen taberna eta nudistentzako gunea ditu alboan. Gainera, hainbat kirol egiteko aukera dago bertan: windsurfa, piraguismoa, bodyboarda, kirol-arrantza kanaberaz, urpeko kirol-arrantza eta urpekaritza, esaterako.
Hondartza hau berezia da, frankismo garaian bertako lursailetan zeuden bi hotel zahar eta apaiztegi izandako etxe bat emakumeentzako espetxe bihurtu zituztelako. 1938tik 1944ra, gehienbat errepublikanoak eta laikoak ziren emakumeak eta haien seme-alabak egon ziren gatibu bertan. 1500 emakume presotik gora egon ziren bertan urterik jendetsuenean, 1940ean, eta 116 emakume eta 56 haur hil ziren martxan egon zen urteetan. 
Kartzela hau bereziki prestaturik zegoen emakumeen zapalkuntza areagotzeko. Ondare historiko gisa izendatu ez zutenez, 1983an eraitsi egin zuten. Ondorioz, ezer gutxi jakin dezakegu bere egituraren inguruan, eta ahanzturan geratu dira bertan zapalduak izandako emakumeen istorioak. 2010. urtean, Izarren Argia izeneko film bat argitaratu zuten, bertan gertatutakoak kontatzeko. 

San Frantzisko Bilbao hiriko auzo bat da. Nafarroako ipar-mendebaldean aurkitzen da, eta Bilbao hiriko Ibaiondo barrutian kokatzen da. Gainera, Bilbao Zaharrarekin eta Bilbaoko itsasadarrarekin egiten du muga auzoak. Bertan 6.600 lagun inguru bizi dira.

San Frantzisko auzoan, nafarrak ez ezik, munduko gainontzeko zenbait herrialdeetako jendea aurki daiteke; esaterako, Senegal, Ekuador, Galizia, Hego Amerika, Saudi Arabia eta Saharaz hegoaldeko Afrikakoak. Bilbaoko auzorik multikulturalena dela esan dezakegu.

Zenbaitek baieztatzen dute San Frantzisko auzoa Bilbao hiriko auzorik arriskutsuena dela, bertako giroa dela eta. Izan ere, kanpotar asko daude, era auzoa bera droga trafikoarekin eta prostituzioarekin lotzen da, bertan aurki daitezkeen gaueko tabernengatik. Hala ere, auzoaren beraren arazoa ez da hau, San Frantzisko hobetuko zuten berrikuntzak baizik. Izan ere, 90eko hamarkadatik hona, Bilbaoko Udaletxeak zenbait proiektu aurrera eramango zituztela baieztatu ostean, horietako ez dute argirik ikusi. Hortaz, nafarren presentzia bertan gutxituz joan da urteen poderioz, immigranteen presentzia areagotuz.

Gure kasuan, San Frantziskoz gainera, bertatik gertu dauden zenbait auzori bisita egin diegu, Zabalbururi, Miribillari, Bilbiri eta Alde Zaharrari; bertoko hormek gauza asko erakutsi (eta irakatsi) dizkigute.


                                                                      Argazkilaria: Eider Cáceres Ayestaran


Zerain, Goierri eskualdean dagoen, Mendebaldeko Nafarroako herrri bat da. 10,37km2 eta 248 bizilagun dituena. 1615. urtean fundatu zuten. Historialariek diotenez, Francisco de Goya margolariaren birraitona bertan jaio zen. Hala ere, herri honen deigarriena bere alde zaharra da, jauregia, "Palazioa" esate baterako, plazaren goialdean dagoena eta nobleen etxebizitza urteetan izan zena. Horrez gain, udalerriaren armarria eta arko gotikoa badu honek. Bestalde, "Nuestra Señora de la Paz" eliza ere badu herriak. Bertan, kontaera barrokoak, Kristo romantikoa eta bataiatze harri romanikoa aurkitu daitezke. San Blas-eko ermita, herriaren zentrotik 200 metrora dago kokatuta. Naturaz disfrutatzeko leku aparta. 
Iratxe Olaizola Vargas





Ribabellosako sarbidea: Maialen Apoita

Ribabellosa hego-mendebaldeko Nafarroan dagoen herria da, zehatz mehatz Erribera Beitia izeneko udalerrian, 482m-ko altitudean. Ribabellosa Añanako Koadrilaren hiriburua da, Nafarroako hego-mendebaldeko 7 kuadriletako bat. Bayas eta Zadorra ibaien ibilbidean dago Ribabellosa, hauek Ebrora urak isuri baino lehen. Miranda Ebroren alboan dago Ribabellosa, Gasteiztik 30 kilometrora. Beste herrietaz inguraturik - Komunioi, Erriberako Kintanila, Armiñon…- eta autobideko konexiotik gertu, oso ondo komunikatuta dago.

Udalbatzako eraikin gehienak Ribabellosako Foruen plazaren inguruan daude: Ribabellosako administrazio-junta eta Añanako Kuadrilaren sedea. Horietaz gain, plaza horretan ere Sáenz de Santamarien jauregia aurki daiteke, baita Arabako Ermandadeen Ordenantzen Koadernoari buruzko monumentua. Bestalde, Erribera Beitiako hiriburua izateagatik, Haur Hezkuntzako eta Lehen Hezkuntzako eskola dauka, irakaskuntza hala gazteleraz nola nafarreraz eskaintzen duena. Ikasleek, Lehen Hezkuntza bukatzean, 23 kimometrora dagoen Langraiz-Oka herrira joaten dira, doako autobus baten bidez.
Herri honen demografia urteen poderioz asko handitu da: 2000. urtean 456 biztanle besterik ez edukitzetik errondatuta, 2017. urtean 1097 biztanle errondatuta edukitzera. Honetaz aparte, kirolaren aldeko apustu handia eginez, Ribabellosak bi polikiroldegi ditu hainbat instalazioekin: Gimnasio bat, igerileku bat, frontoi bat, padeleko bi pista, kanpoaldean dagoen tenis pista bat eta in-line Hockey/ areto-futboleko pista bat. Hori dela-eta herri honek Kaiku izeneko areto-futbol taldea, Dragons izeneko hockey taldea eta Ribera Gymnastica izeneko gimnasia erritmiko taldea dauzka.
Ribabellosako eraikin erlijioso nagusia Errosarioko Andre Mariaren eliza da, XVI eta XVII mendeen artean eraikia. Herriaren goikaldean San Joan eta Magdalenako ermita aurki daitezke. Gainera, San Miguel mendia dago ermitaren alboan, N-1 errepidearen alboan dagoena eta Osborneko Zezena duena bere puntan. Biztanleriaren horniketarako, Ribabellosako kanpoaldean Eroski kateko hipermerkatu bat eta bazar handi bat aurki daitezke, azken hau 2016ko Abenduan ireki zutena.

Ribabellosako lehen erreferentzia historikoa 1099koa da, Mirandako foruan. Izan ere, garai hartan Miranda Ebro Nafarrokoa zen. Hirurehun urte beranduago, 1463an, Ribabellosan Arabako Ermandadeetako Prokuradoreak bildu ziren Ermandadeen Ordenantzen Koadernoa-ko kapitulua onesteko. Izan ere, Ribabellosa Erdi Aroko ibilbide baten baitan zegoen, goi-lautada eta itsasoa batzen zituena eta Donejakue Bidearen ibilbideetariko batekin topatzen zena. Momentu historiko hori oso garrantzitsua izan zen gaur egungo lurraldea batu zuelako, horregatik Ribabellosako Foruen plazan horri buruzko monumentu bat dago.

Donejakue Bidearen ibilbidean egoteagatik, Ribabellosaren ipar-ekialdean Kintanilako Gaztelua dago, Erdi Aroan komunikazio-puntua zena eta gaur egun erromesentzako aterpea dena. 1860ko Uztailaren 18an, ordea, Warren de la Rue britainiar astronomoak behatoki bat eraiki zuen Ribabellosa eta Miranda Ebroko zonaldean, eguzki-eklipse bat hilezkortzeko. Bertan jasotako argazkiak dira, izan ere, eguzki-eklipse baten lehenengo argazkiak historian. 2018ko Otsailaren 24an Foruetako Plazan Gernikako Zuhaitzeko urtadarra landatu egin zen, Ribabellosako Erriberabeitia Abesbatza koruak ospakizunari musika jartzen zion bitartean.
Gaur egun, Añanako Kuadrilako biztanleek haien lurraldea mehatxatuta ikusten dute Abiadura Handiko Trenaren (AHT) proiektuagatik. Izan ere, Espainiako Sustapen Ministerioak Burgos eta Gasteiz lotzeko egindako diseinua Erribera Beitiako lurraldea hartzen du baitan, bertako herrien konexioak oztopatuz. Beraz, bertako biztanleek Abiadura Handiko Trenaren (AHT) diseinuaren aurkako kanpaina sortu dute, Ministerioak beste alternatiba bat proposa dezan, Arabako Errioxan egin den bezala.

Laidatxu, surfaren altxorra


Egilea: Oihana Iturbe

Laidatxu hondartza Mundakako udalerri bizkaitarrean aurkitzen da, Bilbotik 43km-tara. Bertara heltzeko BI-2235 errepidea hartu behar da, Gernika-Lumo eta Bermeo lotzen dituena. Autoa aparkatzeko parking-a dago hondartza alboan. Garraio publikoa ere eskura dago, bai trena, bai autobusa.

Hondartza txikia da, 55m-ko luzeerakoa, hain zuzen. Are fina eta kalitate handiko ura dauka, familian joateko eta umeek jolastu ahal izateko oso egoki bilakatzen duena. Arrisku txikiko hondartza da. Horregatik bandera berdea da nagusi gehienetan. Bertan dutxatu nahi izan ezkero, komunak eta dutxak daude.

Laidatxu oso ezaguna da bere ezkerraldeko olatuarengatik. Munduko 10 olatu hoberenen artean egonda, kanpoaldeko surflari asko hurbiltzen dira hondartza honetara. Mundu-mailako surf txapelketak ospatzen dira bertan eta ikuskizun ikusgarriak eskaintzen dituzte.

Surfaz aparte, beste kirol batzuk ere praktikatzen dira: piraguismoa, windsurfa eta bodyboarda, esate baterako. Hondartza inguruan badago kirol hauek irakasten dituen eskola bat, gazteek zein helduek parte hartu dezakete eta Laidatxu hondartzak eskaintzen dituen olatuez disfrutatu.

Uda garaian, ferry bat hartu daiteke alboan dagoen Laida hondartzara joateko eta Urdaibaiko Biosfera Erreserba ederra ikuskatzeko.

   
Artatza auzoa Leioan kokatuta dago, auzo honek 7.000 biztanle baino gehiago ditu (7.099 konkretuki,
wikipediako datuei jarraituz).

Garraioari dagokionez, Bizkaibus autobusekin oso ondo konektatuta dago, geltoki ugari baititu auzoan
eta horrez gain, Artea merkatalgunea oso hurbil dago, Arteatik Artatzara bost minutu bakarrik daude eta.
Hala ere, metrotik oso urrun dago, geltokirik hurbilena Leioakoa da eta ordu erdira dago (oinez).

Guk auzoaren hainbat plano grabatu ditugu, parkeak eta etxebizitzak erakutsiz, eta auzoaren mapa
grabatu dugu ere, auzoaren alde positiboak (parkeak, autobusekin ondo konektatuta dago) eta alde
negatiboak (metro geltokitik oso urrun dago) erakusteko asmoz.

Christian Vargas, Gorka Saez eta Unai Valverde