Lana eta Lilly Wachowski idatzi eta zuzendu zuten obra izugarri hau. 1999. urtean estreinatu zen, eta argi eta garbi esan daiteke historian zehar egin diren pelikula originalenetako bat dela. Ez dauka konparaziorik.
Film honetan zenbait ideia filosofiko garatzen dira. Esaterako, Platonen kabernaren mitoa. Azken finean, gizakiak mundu irreal eta itsu batean bizi dira, eta ezin dute benetako errealitatea ikusi. Makinak eta programa informatikoek hartu dute gizakien unibertsoaren kontrola eta Neo, Morfeo, Trinity eta beste protagonisten helburua makinen kontrako gerra irabaztea izango da. Horrela, gizakiak nagusituko dira berriz ere planetan.



Historiaren jarraipena

4 urte geroago beste bi pelikula egin ziren "Matrix"-en trilogia sortuz: "The Matrix Reloaded" eta "The Matrix Revolutions".
Nire ustez, oso gomendagarria da lan hau ikustea, benetan idei eta pentsamendu filosofiko asko ikasi eta ulertzen direlako. Edozein pertsonari gomendatuko nioke.



Nafarroako Osasun Publiko eta Laboraldeko Institutuak (NOPL) egindako txostenak adierazten duenez ia 400 pertsona dira birikietako minbiziz diagnostikatzen direnak urtero eta horietako 300 hil egiten dira. Horrez gain, 65 urtetik beherako emakumezkoen kasuak igo egin direla adierazten du. 


Egilea: Unai Beroiz

Biriketako minbizia heriotza eragiten duen zergatietako lehena da 75 urte baino gutxiago daukaten gizon eta emakumeen artean, 190 hildako eraginik 2016an. Gizonen artean 4 hildakoetatik 1ek jasan du. Emakumezkoen artean, birikietako minbiziz hildakoen kopuruak bularreko minbiziaz hildakoak berdindu ditu eta, seguruenik, gainditu egingo ditu datozen urteetan; Europako hainbat herrialdeetan eta AEBn gertatu den moduan. 

Nafarroako gizonen birikietako minbizien kopurua Europan dagoen batezbestekora iristen da, emakumezkoen kasuan beheraxeago gelditzen da. 

NOPLek egindako txostena Nafarroan Osasuna web gunean dago eskuragarri.
Gure Esku Dagok Irungo herri galdeketa azaroaren 18an ospatuko du. Irundar gisa, nolako etorkizun politikoa nahi duzu zure herriarentzat? Hau izango da Hartu Hitza Elkarteak GED Herri Ekimenaren eskutik antolaturiko herri galdeketan irundar guztiei luzatuko dien galdera. Gaur egun, pil-pilean dagoen galdeketa izango da eta irundar guztiek beraien iritzia emateko aukera izango dute.
Irungo Udaletxearen argazkia. Argazkia: Irungo Udala

Irungo 14 auzoetan bozka lekuak egongo dira: Anakan, Arbesen, Behobian, Oinaurren, Erdigunean, Dunboan, Larreaundin, Vega de Eguzkian, Aldezaharran, Pinar-Anzaranen, San Miguelen, Santiagon eta Landetxan. Horrez gain, auzo guztietan sortu dira galdeketaren aldeko taldeak eta auzo guztietan prestatzen ari dira auzo bakoitzeko bozka lekuak. 300 boluntario pasatxo ari dira dena antolatzen azaroaren 18rako.

Galdeketa sinbolikoa da, ez da loteslea izango hala ere. Hala ere, hitza hartzeak duen garrantziarekin etorkizunari determinazioz begiratzen diote Irungo herritarrek. "Etorriko dira urrats berriak, ekarriko ditugu!" adierazi du Elena Berazadik, Irungo Hartu Hitza elkarteko kideak.

Herri galdeketaren data duela bederatzi hilabete jada adostu egin zen, otsailaren 18an zehatz mehatz. Irungo Hartu Hitza elkarteak Amaia Kultur Etxean ekitaldi bat antolatu zuen eta bertan herri galdeketaren data hori ofizializatu egin zuten.



Hartu hitza elkartea konbentziturik dago herri galdeketa honek bakarrik on egingo diola herriari. "On egingo dio erabakitzeko eskubidea gizarteratzen duelako, etorkizun politikoari buruz eztabaidatzeko aukera ematen digulako, norberaren iritzia ematea inportantea dela sentirazten digulako eta elkarbizitza erreztuko digulako. Eta hori egitera goaz azaroaren 18an Irunen egingo dugun herri galdeketarekin" adierazi du Elena Berazadik, gai honi bukaera emanez.
Duela 7 urte La Maravillosa Orquesta del Alcohol taldea sortu zen Burgosen. Gaur egun, La M.O.D.A. akronimoarekin identifikatzen du jendeak batez ere.

Argazkia: elrescatemusical.com-i esker
Pixkanaka pixkanaka, eta azkeneko urteotan egindako lanaren ondorioz euren izena gero eta gehiago agertzen hasi da hedabideetan. Iaz, euren laugarren diskoa kaleratu zuten: Salvavida (de las balas perdidas). Album honek giza.emozioen barne munduan aurki daitezkeen beldurrak zein ametsak azprimarratzen dira, beti ere, askatasun pertsonalaren bidea jomuga izanda. 

Aurten, Ni un minuto más (7:47) izeneko EP-a atera dute. Iazkoa musika nafarraren panoraman azkeneko hamarkadako gauza zoragarrienetakoa izateak  aurtengoa zentzugabetasunera eraman du, ezer gutxi helarazten baitu. Bidea ez da batere gauza erraza, eta ezin dira erlaxatu. 

Beheko bideoan, La M.O.D.A.-k Silvio Rodriguez kantautore kubatarrari "cover" moduan egindako omenaldi txiki bat uzten dizuet:



Eleberri honen egilea Cristina Lopez Barrio da. Liburu honek salmenta asko lortu zituen eta berehala egon zen liburu arrakastatsuen artean. 2017ko "Planeta Sari"-ko finalista izan zen eta horrek irakurleengan gehiago ezagutzeko aukera eman zion.

Flora da eleberriaren protagonista, festa batean mutil batekin liatu eta bere etxean amaitzen du. Hurrengo egunean esnatu eta etxetik joan aurretik liburu bat ikusten du. Honen izenburua "Lainoa Tangerren" da. Lo dagoen mutilak bere liburuan hainbat gauza dauzka idatzitak eta Florak kuriositatea izango du. Bertan kontatzen da 1951ko istorio bat, zeinetan Marinak bere maitalea galtzen zuen, Paul Ding deitzen zena. Kasualitatez (edo ez), Floraren maitaleak izan berdina du. Horrekin harrituta Tangerrera joatea erabakitzen du. Bertan Bella Nur, liburuaren idazlea, ezagutuko du eta akzioa garatuko da. Momentu honetan fantasia eta errealitatea nahasiko dira, fikzioa eta ez fikzioa. Flora bera izango da istorioaren finala idazteaz arduratuko dena, bere identitatea jokoan egongo da eta bere barnera bidai sakon bat egingo du. Irakurlea misterioz beteko da eta dena jakin arte irakurtzen jarraituko du. 

Liburu honek gai asko lantzen eta nahasten ditu. Maitasunezko eleberri bat da, misteriorekin eta emozioekin lotuta. Kontatzen den istorioan errealitatea eta fikzioa nahasten dira. Hasieran, irakurleak ez ulertuaren sentsazioa izango du, baina akzioa garatzen den heinean dela ulertuko du.

Misterioa da liburu honetan gehien gustatu zitzaidana, bi aldetik: bi Paul Ding-en arteko erlazioa eta Flora eta Marinaren artekoa. Zein Paulen bila dago Flora? 60 urte atzera hil zena? bere maitalea? edo biak?. Bestetik, Floraren eta Marinaren arteko antzekotasunak oso nabarmenak dira. Eta honekin autobiografia eta identitatea lantzen dira modu on batean.

Estrukturalki ez da sinplea. Tangerreko bidaia eta irakurtzen ari duen "Lainoa Tangerrren" liburuaren atalak tartekatzen dira. Horregatik, narratzaileak ere desberdina dira: lehenengoa hirugarren pertsonan azaldua eta bestea Marinaren lehenengo pertsonan.

Pertsonai garrantzitsu bat dago liburuan asko eskeintzen duena. Hau Deidé Spinelli da, argenitar psikoanalista bat. Florak berarekin egiten ditu Skypen bidez kontsultak eta terapiak. Honi esker, protagonistaren barnean sartzeko aukera ematen dio idazleak irakurleari. Gainera, askotan irakurleak ez du ulertzen Floraren burutik pasatzen dena, fantasiaz eta fikzioz betetako gauzak baitira. Deidék errealitatera bueltatzera lagunduko dio, eta irakurleak psikoanalista honekin hurbiltasuna sentituko du.

Laburbilduz, liburu hau guztiz gomendatzen dut. Gainetik badirudi gizon baten bila dabilen emakume baten istorioa dela, baina poztasuna eta bere buruaren bila dagoen bidai batean murgilduko zara. Asko gustatu zait nola sartu duen istorio bat beste baten barnean eta nola lotu eta landu duen. Fantasia eta fikzioa errealitatearekin harremanetan jartzeko aukera bikaina.



Geroz eta musika talde gehiagok sexuaren inguruko kantak ateratzen dituzte. Betidakin tabua izan den gai bat hartu dute eta gizartean dauden rol eta esteriotipoei kritika egin diete. Kanta hauen bitartez, dibertsitate sexuala adierazten dute, heteronormatibari kritika eginez. Horrez gain, genero, gorputza eta arraza ezberdinetako pertsonak ateratzen dira. Horren adibideak honako kanta hauek dira:

Hona hemen etxean egin dezakezuen errezeta goxo bat. Etxean eginiko ravioliak almendra eta albakarekin eginiko saltsan. Pasta egiteko masa erosi beharrean, askoz osasuntsuagoa zuek zeuek egiten baduzue. Egiteko erraza eta oso goxoa. Nahi duzuen saltsarekin egin dezakezue, ravioli barnekoa, zein kanpokoa aldatu dezakezue zeuen gustura. 

Begi Argiz youtubeko kanalaren bidez ikasiko dugu ravioliak nola egin. Hona hemen bideoa:

OSAGAIAK: 
          - 2 arrautza
          - Irina
          - Pisto (kalabaziña, tomatea, piperrak eta tipula)
          - Intxaurrak
          - Almendrak
          - Albaka
          - Baratxuria
          - Oreganoa
          - Esnea
          - Gazta (gorgonzola eta mozzarella)
          - Tomate cherryak
          - Gatza
          - Olioa
          - Piperbeltza

PROZESUA:
     OREA NOLA EGIN
  1. Bi arrautza oskolak puskatu eta dena irabiatu.
  2. Irina gehitu eta dena ondo nahastu oratu arte, masa eskuan itsasten ez den arte.
  3. Hainbat zatitan moztu ondoren, arrabolaz zabaldu orea. Mehe- mehea egin arte trinkotu. Arrabolaz jarraitu, edo bestela bideoan bezalako makina izanik gero hainbat alditan bertatik pasa.
  4. Nonbaiten kokatu apur bat lehortu daitezen.

      SALTSA NOLA EGIN
  1. Olio pixkat bota ontzi batera. 
  2. Albaka lehorra, nahiz freskoa bota. (Bakoitzak etxean duena)
  3. Dena irabiatu, almendrak eta intxaurrak bertan gehituz eta hauek ere txikituz, baratxuri zati batekin bat
  4. Amaieran tomateak gehitu, hala nahi izanez gero.

     RAVIOLIAK NOLA EGIN
  1. Behin pasta pixka bat lehortuta dagoenean, ravioliak egiten hasiko gara. Hau baino lehen, azpil batean esne pixkat ezarriko dugu.
  2. Bertan eginiko saltsa gehituko dugu eta azpilean zehar zabaldu.
  3. Ravioliak egiteko pistoa egin, eta honi oreganoa bota amaieran. 
  4. Hau xukatu eta horrela honek zuen likidoa azpilean gehituko dugu.
  5. Eginiko pasta tiretan pistoa eta gaztak ezarriko ditugu bideoan ikusi ahal den bezala. Pasta tira tolestu eta hau tapatu. Eskinak zapaldu eta honela ravioliak eginak izango ditugu.
  6. Azpilean banan-banan jarri hau osatu arte.
  7. Amaieran nahi izanez gero, gainetik gatz eta piperbeltz  apur bat bota.
  8. Azkenik, labean berotu ondo eginak egon arte.

HISTORIA:
Italiar sukaldaritza era askotakoa da, aniztasun kulturala eta gora-bera historikoak islatzen ditu. Mediterraneo gastronomikoaren barne kokatzen da eta mundu osoan imitatu eta praktikatzen da. Pasta eta pizzak italiar sukaldaritzan ezagunenak dira, baina ravioliak ere Italiar errezeten parte dira.

Raviolien jatorriari dagokionez, ez daude datu zehatzik. Gehien zabaldu den historiak iradoki duenez, Marco Polok Txinatik Italiaraino eraman zituen. Honek ezagutu omen zituen <<txinatar ravioliak>>, jiaozi deiturikoak. Beste batzuen ustetan, ravioliak Italia bertakoak dira; hain zuzen ere, Erdi Aroko Liguriakoak.

Italiar ravioli tipikoak XX. mendetik aurrera mundu osoan ezaguna den platera da. Hala ere, Italiatik kanpo ere bereganatu dituzte. Uruguayko gastronomian oso plater ezaguna da gaur egun. Argentinan ere, Italiako inmigrazio handiaren ondorioz, plater hau hedatu zuten. Era berean, Costa Rican oso ezagunak dira.
Temperaturei eta prezipitazioei buruz hika-mika ugari izan dituen urriko hilabetearen ondoren, azaroak nola harrituko gaituen galdetzen diogu geure buruari. Baina, hileko aureikuspena erakutsi baino lehen, azaroan gure lurraldean ohikoena dena ikusiko dugu. 

Tenperatura gure lurraldean hotza izatea normalena da, hamaika graduko eta laurogehi litro metro karratuko prezipitazioen bataz bestekoa izanen baita. Aurreko hilabeteekin alderatuz, bataz besteko tenperatura gehien jaisten den hilabetea da: Nafarroa osoan sei-zazpi gradutara jaitsiz. Hortaz gain, Kantauri itsaso zonaldean urteko hilabete euritsuena da. 
Argazkia: elcorreo.com
Azaroan zehar, momentuz, tenperaturaren joera urriko lerro berean jarraituko du; ohikoa den temperatura baino hotzagoa izango den azaroko hilabetea espero dugu hain zuzen ere. Prezipitazioei dagokionez, ekialde erdiko Nafarroan ezohiko euri egitea espero dugu. 

Izan er, aldaketa ez dugu nabarmenduko, hamaika graduko bataz besteko tenperatura izandako 2017ko azaroa ohikoena izan zen-eta, hilabeteko bataz besteko balioarekin bat egiten duelako. Gainera oso lehorra izan zen, urriko hilabeteak izandako prezipitazio gabeziekin bat eginez (urtegien ehuneko hogeita hemezortziko edukiarekin itxi baitzen hilabete hura). Hilabete honetako prezipitazioen erdia baino ez baitu euri egin.



Argazkia: elcorreo.com










Emakumea zauri larriak zituen asteartean kamioi bat harrapatu ondoren Bilboko Autonomia eta Sabino Arana kaleen elkargunean. 

Bidegabekeria bost minutu goizeko bederatziak baino lehen gertatu zen, emakumea bizikletaz Basurtora zihoanean. Kamioiak bizikleta pasatu ondoren ezkuinerantz biratu zuen emakumearen presentziaz konturatu gabe eta kamioi azpian geratu zen harrapatuta.

Istripua suhiltzialeen laguntza izan zuen eta hauek biktima askatu ondoren, 46 urteko emakumea, egoera larrian bidali zuten  Gurutzetako hospitalera osasun-asistentziek.

Emakumea asteartetik hospitalean egon ostean, atzo hil zen zauri larriak zirela eta.

Argazkia: Deia egunkariak eskainitakoa (Oskar Gonzalez)